CNC Eğitim | Diş Çekme Formülü ve Diş Çekme Hesaplama

CNC makinelerinde Metrik ve WithWorth diş çekme hesaplamalarının nasıl yapıldığını, formülleri ve diş tablolarını örnekler ve tüm detayları ile bu yazımızda bulabilirsiniz.

0
2182

Giriş

Günümüzde başta metal olmak üzere bir çok malzemeyi “tekrar sökülebilmeleri ve takılabilmeleri” amacı ile birbirine bağlamak için vidalar kullanılır. Vidalar düz bir profile sahip silindirlere veya konik bir profile sahip silindirlere açılmış helisel oyuklardan meydana gelirler. Aynı helisel oyuklar delik içine de açılabilmektedir.

Eğer helisel oyuklar silindir üzerine açılmış ise “Dış Vida“, diğer bir deyişle erkek vida denilir. Piyasada sadece vida veya civata olarak istediğinizde size dış vida verilir.

Eğer helisel oyuklar delik yüzeyine açılmış ise bunlar “İç Vida“, Kılavuz Deliği veya diğer bir deyişle dişi vida yuvası olarak adlandırılır. Piyasada somun olarak istediğinizde size iç vida verilir.

Bir erkek ve dişi vidanın teknik olarak tanımlanmasında birbiri ile uyumlu çalışması adına bir çok teknik uyumluluk gerekir. Bu uyumluluğu belirleyen etkenler vida standardına göre anma çapı, adım, diş açısı, diş derinliği ve böğür çapı gibi etkenlerdir. Bu ölçülerin birbiri ile doğru çalışması beklenen iç ve dış vidalarda uygun olması gerekmektedir. Göreceğiniz üzere teknik olarak her türlü iç ve dış vida üretmek mümkündür ancak çok sık kullanılan bağlantı ekipmanları olduğundan dünyada standartlaşma yoluna gidilmiştir ve bilinen en popüler iki vida türü Metrik ve WithWorth vida türleridir. Bu yazımızda Metrik ve Withworth diş çekme formüllerinin ne olduğunu matematiksel olarak ifade edip bir örnekle açıklayacağız.

Ayrıca bakınız:
“CNC Torna | G92 Çevrimi | Düz ve Konik Diş Açma”

Not : Bu hesaplamaların hazır olarak yapılmış ve bir tabloya aktarılmış hali piyasada oldukça fazla kullanılmaktadır ve bu tablo BSF Vida Tablosu olarak adlandırılmaktadır.

Metrik Vida

Metrik vidalar diş profil açısı 60 derece olan, TS61/1-15 standardı ile standartları belirlenmiş ve Türkiye de dahil olmak üzere en sık kullanılan vida çeşididir. Metrik vidalarda adım mm. cinsinden belirtilir ve vidanın diğer elemanları adım ölçüsü kullanılarak hesaplanır ve belirlenir.

Metrik Vida Diş Çekme Formülü

Metrik Vida Elemanları
Anma Çapı ( Ölçüsü ) : d = D
Adım : P
Civata Diş Derinliği : h3=0,6134 x P
Somun Diş Derinliği : H1 = 0,5413 x P
Diş Dibi Radyüsü : R = H / 6 = 0,1443 x P
Böğür Çapı : d2 = D2 = d – 0,6495 x P
Civata Diş Dibi Çapı : d3 = d – 1,2269 x P
Somun Diş Dibi Çapı : D1 = d – 1,0825 x P
Matkap Çapı : dm = d – P
Diş Profil Açısı : 60 derece

Metrik Vida Diş Tablosu

Metrik Vida Ölçü Tablosu

WithWorth Vida

WithWorth vidalar diş profil açısı 55 derece olan, standartları belirlenmiş ve dünya üzerinde sık kullanılan bir vida çeşididir. WithWorth vidalarda ölçüler parmak sistemine göre belirlenir ve vidanın diğer elemanları adım ölçüsü kullanılarak hesaplanır. WithWorth vidalarda adım ölçüsü parmaktaki diş sayısı olarak belirtilir.

WithWorth Vida Diş Çekme Formülü

WithWorth Vida Elemanları
Diş Profil Açısı : 55 Derece
Anma Çapı ( Diş Üstü Çapı ) : d = D
Diş Dibi Çapı : d1 = D1 = d – 1,28 x P
Böğür Çapı : d2 = D2 = d – 0,640 x P
Parmaktaki Diş Sayısı ( 1″ deki diş sayısı ) : Z
Adım : 25,4 / Z
Vida Diş Derinliği ( Diş Yüksekliği ): h1 = H1 = 0,640 x P
Diş Dibi Radyüsü : R = 0,1375 x P
Üçgen Yüksekliği : H = 0,960 x P

WithWorth Vida Diş Tablosu

WithWorth Vida Ölçü Tablosu

WithWorth Vida Diş Çekme Hesaplama Örneği

Tabloda verilen değerlerin bir sağlamasını yapmak üzere adım adım 5/16 18 adım diş çekme işlemi için ihtiyacımız olan diğer değerleri bulacağız.

Adım = P = 25,4 / 18
Adım = P = 1,411

Çekmek istediğimiz diş 5 / 16 olduğundan;

Anma Çapı = Diş Üstü Çapı = d = D = (25,4 x Pay) / Payda
Anma Çapı = Diş Üstü Çapı = d = D = (25,4 x 5 ) / 16
Anma Çapı = Diş Üstü Çapı = d = D = 7,94

 

Diş Yüksekliği = Vida Diş Derinliği = h1 = H1 =  0,640 x P
Diş Yüksekliği = Vida Diş Derinliği = h1 = H1 =  0,640 x 1,411
Diş Yüksekliği = Vida Diş Derinliği = h1 = H1 =  0,903 ( Tek taraftan diş yüksekliği )
Diş Yüksekliği = Vida Diş Derinliği = h1 = H1 =  0,903 x 2 = 1,806 ( Çift taraftan diş yüksekliği )

 

Diş Dibi Çapı = d1 = D1 = d – (1,28 x P)
Diş Dibi Çapı = d1 = D1 = 7,94 – ( 1,28 x 1,411 )
Diş Dibi Çapı = d1 = D1 = 6,13

Şimdi ihtiyacımız olan hesaplamaların nasıl yapıldığını gördük ve bu dişi CNC Torna makinesinde G76 veya G92 ile işlemek istediğimizi düşünürsek;

Ayrıca Bakınız:
“CNC Torna | G76 Çevrimi | Vida Açma ve Diş Çekme”

 

Diş Üstü Çapı : 7,94
Diş Dibi Çapı : 6,13
Adım : 1,411

olduğundan programımızı 7,94 çaptan 6,13 çapa kadar uygun dalma oranları ile kesme yapacak şekilde yazmamız ve ayrıca F ilerlemesini 1,411 ( hatve olduğundan ) olarak vermemiz gerekecektir. Elbette dişe uygun takım kullanılmalı ve operasyon öncesinde mutlaka simülasyon gerçekleştirilmelidir.


Bu yazımızda; CNC Diş Çekme Formülü, Hesaplamaların Yapılması, Metrik ve WithWorth Diş Tablolarını detaylı olarak örnekler ile anlattık. Daha fazlası, görüş ve önerileriniz, sorularınız ve anlaşılmayan konular için bizlere aşağıda bulunan Yorumlar kısmından üye olmanıza gerek olmadan yazabilirsiniz.


 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here